Van waarneming naar tellen
Als Land van Ons monitoren we biodiversiteit en landschap op onze percelen. We doen dat om op de percelen het beheer te kunnen ondersteunen met informatie over het effect van beheersmaatregelen op de biodiversiteit en om te onderbouwen dat onze aanpak werkt. Simpel en logisch toch? En wat is er motiverender dan met eigen ogen zien dat het de goede kant op gaat? De foto van “ons” eerste kievitsnestje (drie eitjes) liet de groepsapp bijna ontploffen. Dat wil zeggen: eerst met wederzijdse felicitaties en daarna met discussie of het toch niet om een scholeksternest ging. Dat is in het veld natuurlijk veel beter te beoordelen.
Van tellen naar inzicht
Alles begint in het veld. Naast het enthousiasmerende effect van mooie waarnemingen, is het ook nuttig om waarnemingen in maat en getal uit te drukken. Dat is een reden dat we bij Land van Ons werken met monitoringsprotocollen, die zorgen voor een gemeenschappelijke systematiek. Op de Onneresch begonnen we in 2021 met monitoren, geholpen door advies van bevriende natuurkenners en inmiddels hebben we leuke ervaringen om te delen. Sommige dingen gingen “per ongeluk” goed. Omdat de formele overdracht pas in november 2021 plaatsvond werd er dat jaar nog drijfmest uitgereden. Dat was wel even balen. Maar: we waren al gestart met monitoren, en kunnen 2021 nu dus gebruiken als nulmeting! Elk nadeel hep z’n voordeel, maar dit is natuurlijk geen aanrader voor andere percelen.
En nog meer inzicht
Onze aanpak bleek gelukkig redelijk aan te sluiten bij de protocollen die naderhand via Land van Ons ter beschikking kwamen. Zo waren we al begonnen met de SOVON-broedvogeltelling, en voerden we onze waarnemingen in, in landelijke databases, zoals waarneming.nl en de NDFF (Nationale Database Flora en Fauna). Inmiddels hebben we metingen over 5 jaar, die we elk jaar tegen het licht houden om te kijken wat er is veranderd en wat we ervan kunnen leren. De figuur geeft daarvan een (sterk versimpeld) voorbeeld. Hij toont de soortenaantallen voor vogels en planten in opeenvolgende jaren, met onder de tijd-as enkele beheersmaatregelen. Zoals de vernatting van het veentje in 2023. Zo kun je in een spiegel kijken: hoe gaat het op ons perceel?
Zie ik het beheer terug in de waarnemingen? Wat leren we daarvan?
De figuur toont al een redelijke soortenrijkdom: wie de soorten nazoekt op waarneming.nl zal zien dat dat vooral algemene soorten zijn, zeker bij de planten. De vernatting van het veentje is een voorbeeld van een maatregel met een direct effect: een duidelijke toename van het aantal vogelsoorten. De ontstane waterplas werkt als een vogelmagneet voor kievit, scholekster, tureluur, kemphaan(!), watersnip, dodaars, kleine plevier, en voor veel soorten eenden en ganzen. Maar we zien in diezelfde periode ook een duidelijk dalend aantal plantensoorten! Het blijkt het te gaan om oeverplanten die voorheen langs de slootjes stonden, die nu onder water staan. Inmiddels komen die plantensoorten op andere plaatsen weer terug, terwijl het aantal vogelsoorten weer is gedaald (of zien we de kleinere soorten niet goed meer tussen de inmiddels hogere begroeiing, en de vele ganzen?) naar een soortenaantal dat nog steeds flink boven de nulmeting is.
Wordt vervolgd
Kortom: tijdsbeloop is belangrijk! Wat mooi, en belangrijk, dat al die vrijwilligers elk jaar weer hun monitoringsrondes lopen! Ook zien we dat verschillende soortgroepen elk hun eigen tempo van verandering hebben, en dat geduld een schone zaak is – al willen we dat boerenland vol leven liever vandaag dan morgen voor elkaar krijgen. Serieus monitoren, en de resultaten daarvan gebruiken als “spiegel”, kan ons daarbij helpen. Hier past een lange lijst met slagen om de arm, voor nu even samengevat als: “wordt vervolgd”. Ook het project Veldlab Basiskwaliteit Natuur gaat ons helpen, daarover later meer.
Luister!
En tenslotte: alles begint in het veld. Geniet van dit filmpje, opgenomen tijdens een onwaarschijnlijk mooie vogelronde op de Onneresch! En voor wie zelf geen broedvogelrondes loopt: dit ochtendconcert vertalen we naar waarnemingen: welke soorten we horen en hoeveel vogels het signaal afgeven dat dit echt HUN broedterritorium is? Nee, het wordt nooit saai!
