Op Hooghalen – het allereerste perceel dat Land van Ons (LvO) kocht – schoot de boekweit destijds als een van de eerste gewassen uit de grond. Peter Brul, vurig ambassadeur van boekweit in Nederland, overtuigde het bestuur én de pachter ervan dat dit gewas een enorme impuls geeft aan de biodiversiteit. Sindsdien kleurt boekweit op een groot aantal Land van Ons-percelen het landschap. Toen in 2024 De Boekweit Coöperatie (DBC) het levenslicht zag, stapte Land van Ons direct in met een startkapitaal van € 50.000. Adriaan Loeff, adviseur van het DBC-bestuur namens Land van Ons, neemt ons mee in dit bijzondere initiatief.
Hoe de aardappel boekweit verdrong
Boekweit kent een rijke historie op Nederlandse bodem. Tot het midden van de 19e eeuw was het in de oostelijke regio’s zelfs het meest geteelde gewas en vormden diverse boekweitproducten het dagelijkse hoofdvoedsel. De opkomst van de aardappel en latere gewassen drukte boekweit echter naar de achtergrond. Met het verdwijnen van de teelt, ging helaas ook de complete verwerkingsketen verloren.
Van kasha en bier tot meditatiekussens
De Boekweit Coöperatie herstelt die verloren keten nu weer in ere. Het pellen van boekweit luistert nauw; het vraagt om uiterst precies kalibreren en afstellen van de pelmolen. De hele of gebroken korrels die hieruit rollen, worden verwerkt tot vlokken, meel en kasha. Dit vormt de basis voor een prachtig scala aan producten: van ambachtelijk brood en soba-noedels tot bier en pannenkoeken. Zelfs de doppen gaan niet verloren; die kunnen worden gebruikt als vulling voor (meditatie)kussens. Daarnaast experimenteert DBC volop met innovatieve toepassingen, zoals isolatiemateriaal voor de bouw en als substraat voor de paddenstoelenteelt.
Een magneet voor biodiversiteit
Als glutenvrij pseudo-graan uit de duizendknoopfamilie voelt boekweit zich uitstekend thuis in de Nederlandse grond. Na het zaaien in mei volgt een lange, uitbundige bloeiperiode. De percelen veranderen dan in een aantrekkelijk landschap dat een enorme diversiteit aan bijen, vlinders en andere bestuivers aantrekt. Wageningen Universiteit deed onderzoek naar dit effect op wilde bijen en trok een heldere conclusie: wilde bijen doen het op en rond boekweitpercelen uitzonderlijk goed! Omdat er werkelijk duizenden bloemen bestoven moeten worden, is het tijdens de absolute bloeipiek zelfs nodig om extra bijenkasten bij te plaatsen.
Puur natuur en SKAL-gecertificeerd
Het grote voordeel van boekweit? Het gewas vraagt weinig bewerking of bestrijdingsmiddelen en leent zich dus perfect voor biologische teelt. Dat zie je terug in de cijfers: in 2025 was het totale areaal van 200 hectare (verdeeld over 55 telers) voor 50% biologisch. In 2026 steeg dit naar maar liefst 70% op een areaal van ongeveer 190 hectare (met 40 telers). Dit sluit naadloos aan bij de wensen van de DBC-klanten. DBC is
inmiddels officieel gecertificeerd als biologisch verwerker door SKAL, en er wordt momenteel hard gewerkt aan het glutenvrij-certificaat.
Wat gebeurt er in Sellingen?
DBC is opgericht om de boekweitteelt, de verwerking én de vermarkting een flinke duw in de rug te geven. De producten die nu in de Nederlandse winkels liggen, zijn namelijk nog grotendeels gemaakt van geïmporteerde boekweit uit China. De installaties, kennis en kunde waren in Nederland verdwenen. In de beginfase werden de oogsten daarom noodgedwongen in Polen gepeld en verwerkt tot korrels en grutten. Inmiddels is er een prachtige eigen basis: in een leegstaande zuivelfabriek in Sellingen (Oost-Groningen) is een opslagcapaciteit en verwerkingslijn opgebouwd. Stichting Boei stelt deze fabriek momenteel gratis beschikbaar. Binnenkort start hier ook de verwerking van meel en vlokken én de consumentenverpakking.
Gedreven door molenaars én vrijwilligers
De fabriek draait op de inzet van twee betaalde deeltijdmolenaars. Alle overige werkzaamheden worden met veel enthousiasme uitgevoerd door (professionele) vrijwilligers, die voornamelijk afkomstig zijn uit de sterke vrijwilligerspool van Land van Ons.
Overtuigingskracht blijft de sleutel
Marktpartijen weten DBC gelukkig steeds beter te vinden. In plaats van importproducten verkopen zij nu Nederlandse boekweit. Het resultaat? Een drastisch verkorte keten en een boost voor de biodiversiteit! Land van Ons was dan ook klant van het eerste uur. Toch blijft er overtuigingskracht nodig om ook de grotere marktpartijen mee te krijgen, met name de partijen die zich richten op niet-biologische producten.
Van subsidie naar eigen kapitaal
In de pioniersfase werd de coöperatie voornamelijk gefinancierd via subsidies, onder andere van de provincies en de Europese Unie. Inmiddels staat DBC meer op eigen benen met enthousiaste kapitaalleden – waaronder Land van Ons, Brul Beheer BV en een teler – en zo’n 80 leden die financieel inleggen. Daarnaast steunt de RABO Foundation DBC met een aanzienlijke lening, en lopen er gesprekken met andere potentiële financiers.
Bevlogen professionals aan het roer
Adriaan sluit enthousiast af: “Tijdens mijn loopbaan was ik in het buitenland actief in de adviessector rondom ondernemerschapsontwikkeling, kleinbedrijf financiering en technische ondersteuning. Ik vind het fantastisch om ditzelfde werk nu voor DBC te mogen doen, schouder aan schouder met andere bevlogen professionals en vrijwilligers. Met als absolute kers op de taart: een prachtige, positieve impact op de biodiversiteit in Nederland.”
Voor meer informatie, suggesties of (financiële) ondersteuning: Adriaan Loeff, adviseur van het DBC-bestuur; aloeff@ziggo.nl of Freek te Loo, DBC-kantoorleider info@deboekweitcooperatie.nl
