Het is koud achter de dijk in De Eilandspolder, alle koeien staan op stal. Aan tafel in de keuken van de boerderij vertelt Tim Zijp over ‘Kalfjes bij de koe’ (KbK)  

Het bedrijf 

Tim runt het biologisch-dynamisch (BD) melkveehoudersbedrijf samen met zijn ouders.  Ze hebben koeien en schapen, verhuren bootjes en kano’s, hebben een stalling voor pony’s en zijn moeder fokt met IJslandse pony’s.” Tim is licentiehouder bij de BD-certificeringsinstantie Demeter. (https://stichtingdemeter.nl/)  

De boerderij heeft ligboxen en potstallen op stro. In de potstallen staan de koeien en kalveren in groepsverband.  De koeien hebben gewoon horens. “Het is een mix van Maas-Rijn-IJssel, Blaarkoppen, Fries-Hollands, oude rassen. Onze 2 stieren dekken ze allemaal. We melken 80 koeien, hebben 50 stuks jongvee en 100 schapen.”  

“Onze grond is niet aaneengesloten. We hebben 100 hectare natuurland van Staatsbosbeheer in De Eilandspolder, versnipperd over zo’n 200 perceeltjes. Dertig hectare daarvan is vaarland, daar kan je alleen met de boot komen. Het is bewerkelijk oud land van toen de Beemster nog zee was.  Daarnaast hebben we 5 hectare eigen grond om de boerderij en we pachten in de Beemsterpolder 12 hectare van de provincie, 8 hectare van LvO en 4 hectare van een particulier. Dit om meer gras te kunnen oogsten als wintervoer. ‘s Zomers kunnen overal koeien staan, ze grazen 20 uur per dag. Als het nat wordt -in de herfst- moeten ze naar binnen.” 

Melkproductie BD-koeien 

Onze koeien geven ongeveer 6.000 liter per jaar. Op grond zoals hier, kruidenrijk gras, worden de koeien bijgevoerd met brokken met mineralen en met bijvoorbeeld pompoen uit de reststroom. In intensieve melkveehouderijen geven koeien wel 12.000 à 15.000 liter melk per jaar.  

Sinds wanneer hebben jullie KbK? 

“Al 100 jaar, mijn (over)grootouders en ouders, allemaal boer, konden hun percelen alleen met de boot bereiken. Als je dan koeien en kalfjes op eilandjes bij elkaar laat staan, is dat makkelijk. Je kunt de zorg voor het kalf aan de koe overlaten. Bovendien bleek dat als je moeder en kalf van elkaar scheidde, ze soms naar elkaar toe zwommen.” 

Andere manier van werken 

Voor onze fokkalveren hanteren we een systeem waarbij de moeder na 6 weken naar de andere groep -melkkoeien- gaat en het kalf bij een pleegmoeder-koe blijft. De pleegmoeder zorgt goed voor het kalf en het kalf heeft na de eerste 6 weken minder melk nodig. Er zijn koeien bij wie je 4 kalveren kunt laten drinken en dan hebben ze alle vier genoeg. De koe laat dat gewoon toe. Tim vertelt dat scheiden van kalf en koe wel wat stress geeft. Jonge stieren blijven 4 weken bij de moeder en worden dan verkocht aan een biologische boer. 

“De kalveren worden bij ons het hele jaar rond geboren, wij laten het gebeuren. Je moet de kalveren wel in de gaten houden. Je bent met de hele kudde bezig, dat vraagt een andere manier van werken. Het makkelijkst is als kalveren aan het begin van het voorjaar komen. Dan gaan de koeien naar buiten en kunnen de kalveren mee de wei in en daar 6 weken onder hun eigen moeder blijven.“ 

Aparte plekken in de stal? 

De kalveren gaan tussen de koeien. De koeien komen 2 keer per dag naar het melkpunt, de kalveren blijven dan in de stal. Het gebeurt zelden dat een kalf wordt vertrapt, ongeveer eens per jaar. 

Risico’s 
Doordat de koe in het stro ligt, zit er meer vuil aan de spenen en krijgen de kalveren in grotere mate bacteriën binnen dan wanneer kalfjes apart staan. Bij goede weerstand is dat geen probleem, een dier met verminderde weerstand wordt eerder ziek van de e-colibacterieën. Tim: “Er zijn boeren die om deze reden kalf en koe vroeg scheiden, voor mij is het geen reden om ze apart te leggen.”  

Een ander risico is dat een kalf dat bij de koe blijft, niet gewend is om met de speen te worden gevoed. Als ie ziek wordt en niet drinkt, is bijvoeden met de fles moeilijk.  

Financieel 

Tim: “Koeien houden tijdens het melken hun melk op voor het kalf, dus de beginpiek ben je kwijt.  
Een kalf kan leven van 8 liter per dag, maar drinkt wat ie wil. Dat kan oplopen tot 16 liter per dag. Koeien geven dus 6 weken lang minder melk voor de verkoop.” 

Wat zou je adviseren aan een boer die denkt over KbK?  

“Doe wat past bij je bedrijf en waar je plezier in hebt. Als je wilt proberen of KbK iets voor jou is, moet je het 3 à 4 jaar doen voor je weet of het je past.” 

“Je gaat van een hele strakke organisatie naar een veel lossere organisatie die meebeweegt met de natuur, met de jaargetijden.”  

“Ook je dieren moeten aan het systeem wennen en je zal misschien eens een kalf verliezen. Je krijgt wel sterke dieren en koeien nemen een deel van de zorg voor het kalf over.” 

Vanaf november staan alle koeien op stal. Vorig jaar gingen ze 14 april de wei in. Tim verwacht niet dat dit jaar te redden. “We zitten op veengrond dus we zijn erg afhankelijk van het weer. Er moet wat te eten zijn en de koeien moeten niet tot hun knieën in de grond zakken.” 

Tim Zijp over biologisch-dynamisch boer zijn: https://landvanons.nl/interviews/in-gesprek-met-tim-zijp-pachter-van-land-van-ons-in-noordbeemster/  en https://www.stichtingdemeter.nl/bedrijven/Firma-Zijp-Melse